Dư mua dư bán là gì? Đây là khái niệm cơ bản trên bảng giá chứng khoán mà người mới cần hiểu rõ trước khi đặt lệnh. Dư mua và dư bán phản ánh khối lượng cổ phiếu đang chờ khớp ở các mức giá khác nhau, từ đó cho thấy tương quan cung cầu và mức độ thanh khoản của mã cổ phiếu. Cùng Yeufx.com tìm hiểu cách đọc đúng và ý nghĩa thực tế của chỉ số này.

Khái niệm dư mua dư bán là gì?

Dư mua dư bán là phần khối lượng cổ phiếu đang được nhà đầu tư đặt mua hoặc đặt bán nhưng chưa được khớp lệnh trên thị trường chứng khoán.

Hiểu đơn giản:

Dư mua là khối lượng cổ phiếu nhà đầu tư đang đặt mua tại các mức giá chờ khớp.
Dư bán là khối lượng cổ phiếu nhà đầu tư đang đặt bán tại các mức giá chờ khớp.

Trên bảng giá, phần dư mua và dư bán thường hiển thị theo 3 bước giá tốt nhất, tương ứng với giá 1, giá 2, giá 3 và khối lượng ở từng mức giá đó. Trong đó:

Giá 1 là mức giá mua hoặc bán tốt nhất tại thời điểm quan sát.
Giá 2 là mức giá tốt tiếp theo.
Giá 3 là mức giá tốt thứ ba đang chờ khớp lệnh.

Ví dụ, ở bên mua, giá mua 1 là mức giá cao nhất mà bên mua đang chào. Ở bên bán, giá bán 1 là mức giá thấp nhất mà bên bán đang chào. Đây là hai mốc rất quan trọng khi nhà đầu tư đọc bảng điện.

Sở dĩ bảng giá chỉ hiển thị 3 mức giá tốt nhất vì trong thực tế có rất nhiều lệnh mua và lệnh bán cùng tồn tại trên thị trường. Nếu hiển thị toàn bộ, bảng điện sẽ khó theo dõi. Vì vậy hệ thống ưu tiên cho nhà đầu tư thấy những mức giá có khả năng khớp lệnh cao nhất.

Nhà đầu tư nào cũng muốn mua giá thấp và bán giá cao. Vì thế, ở mỗi thời điểm, thị trường luôn tồn tại các lệnh chờ mua và chờ bán khác nhau. Khi cung cầu chưa gặp nhau ở cùng một mức giá, trạng thái dư mua hoặc dư bán sẽ xuất hiện và thay đổi liên tục trong phiên.

Cách đọc dư mua dư bán trên bảng giá chứng khoán

Khi nhìn vào bảng giá, bạn cần tách rõ hai phần:

Bên mua: gồm các mức giá mua và khối lượng đặt mua tương ứng.
Bên bán: gồm các mức giá bán và khối lượng đặt bán tương ứng.

Nguyên tắc đọc cơ bản:

Nếu giá mua cao nhất vẫn thấp hơn giá bán thấp nhất, lệnh chưa thể khớp ngay.
Nếu có bên chấp nhận mức giá của bên còn lại, giao dịch sẽ được khớp.
Khối lượng còn lại sau khi khớp một phần sẽ tiếp tục nằm ở cột dư mua hoặc dư bán.

Ví dụ, nếu bên mua đặt giá 22.000 đồng còn bên bán chào giá 25.000 đồng, thị trường chưa có điểm gặp nhau nên cổ phiếu vẫn ở trạng thái chờ khớp. Khi đó, bảng điện sẽ hiển thị phần dư ở các cột mua và bán.

Ví dụ về dư mua, dư bán

Bạn có thể quan sát ví dụ sau đây về mã ADC từ bảng giá sau đây:

Mức giá bán tốt nhất tại đây là tại mức 25,000 VNĐ, tuy nhiên tất cả các nhà đầu tư hiện chỉ muốn mua nó ở giá 22,000 VNĐ. Vì vậy không có bất kì một giao dịch nào có thể xảy ra với mã ADC. Các cổ phiếu không thể khớp lệnh đều được đặt ở cột dư.

Từ ví dụ này, có thể hiểu rằng:

Dư mua xuất hiện khi có người muốn mua nhưng chưa có người bán ở mức giá phù hợp.
Dư bán xuất hiện khi có người muốn bán nhưng chưa có người mua chấp nhận mức giá đó.

Đây là trạng thái rất phổ biến, nhất là ở các cổ phiếu thanh khoản thấp hoặc tại thời điểm thị trường biến động mạnh.

Ý nghĩa của dư mua, dư bán

Dư mua và dư bán không chỉ cho thấy khối lượng lệnh chờ mà còn giúp nhà đầu tư đánh giá nhanh diễn biến cung cầu của một mã cổ phiếu.

Đánh giá thanh khoản: Cổ phiếu có nhiều lệnh mua bán chờ khớp thường sôi động hơn cổ phiếu ít lệnh.
Nhận biết áp lực cung cầu: Dư mua lớn có thể cho thấy lực cầu đang tốt; dư bán lớn có thể phản ánh áp lực bán mạnh hơn.
Hỗ trợ quyết định đặt lệnh: Nhà đầu tư có thể dựa vào các mức giá và khối lượng chờ khớp để chọn cách đặt lệnh phù hợp.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng dư mua nhiều hơn dư bán không đồng nghĩa chắc chắn giá sẽ tăng, và dư bán nhiều hơn dư mua cũng không đảm bảo giá sẽ giảm mạnh. Đây chỉ là một tín hiệu tham khảo trong ngắn hạn. Muốn đánh giá chính xác hơn, bạn cần kết hợp thêm xu hướng giá, khối lượng giao dịch, tin tức doanh nghiệp và bối cảnh thị trường.

Khi nào dư mua, dư bán có giá trị tham khảo cao?

Chỉ số này thường hữu ích hơn trong các trường hợp sau:

Cổ phiếu đang có biến động mạnh về giá.
Thị trường xuất hiện tin tức tác động tới cung cầu.
Nhà đầu tư giao dịch ngắn hạn cần quan sát độ dày của bên mua và bên bán.

Ngược lại, với các cổ phiếu thanh khoản quá thấp, bảng dư mua dư bán đôi khi có thể thay đổi nhanh và khó phản ánh đầy đủ ý định thực của dòng tiền.

Các thuật ngữ cơ bản của bảng hiệu chứng khoán

Ngoài dư mua dư bán thì bạn cũng nên nắm được khái niệm của các thuật ngữ và ký hiệu hiện trên bảng hiệu chứng khoán:

Mã chứng khoán: Đây là mã để phân biệt tên chứng khoán của từng công ty phát hành chứng khoán. Ví dụ ngân hàng Vietcombank (VCB), FPT (FPT),…
Giá tham chiếu: Đây là giá đóng cửa của phiên gần nhất và thường được hiển thị bằng màu vàng. Giá trần và giá sàn được tính dựa trên mức giá này.
Giá trần: Đây là mức giá cao nhất cổ phiếu có thể giao dịch trong ngày và thường có màu tím.
Giá sàn: Đây là mức giá thấp nhất cổ phiếu có thể giao dịch trong ngày và thường có màu xanh lam.
Tổng KL: Tổng KL khớp lệnh là tổng khối lượng cổ phiếu được giao dịch trong ngày. Chỉ số này giúp nhà đầu tư đánh giá thanh khoản và mức độ sôi động của cổ phiếu.

Bên mua: Bên mua có 3 cột giá cùng với 3 cột KL mua và được sắp xếp theo thứ tự giá mua tốt nhất và khối lượng tương ứng với mức giá đó.
Bên bán: Bên bán có 3 cột giá cùng với 3 cột KL bán và được sắp xếp theo thứ tự giá bán tốt nhất và khối lượng tương ứng với mức giá đó.
Khớp lệnh: Là trạng thái lệnh mua và lệnh bán gặp nhau ở mức giá phù hợp, hệ thống tự động thực hiện giao dịch.
ATO: Là lệnh giao dịch tại giá mở cửa.
ATC: Là lệnh giao dịch tại giá đóng cửa.
GD NĐT NN: Thể hiện khối lượng cổ phiếu mà nhà đầu tư nước ngoài mua hoặc bán trên sàn.

Lưu ý cho người mới khi nhìn cột dư mua dư bán

Không nên chỉ nhìn một thời điểm rồi kết luận ngay xu hướng cổ phiếu.
Cần theo dõi thêm khớp lệnh thực tế, tổng khối lượng và biến động giá trong phiên.
Với cổ phiếu thanh khoản thấp, cột dư có thể bị thay đổi mạnh chỉ bởi vài lệnh lớn.
Nên kết hợp phân tích kỹ thuật và quản trị rủi ro trước khi ra quyết định mua bán.

Bài viết trên đã giúp bạn hiểu rõ dư mua dư bán là gì, cách đọc trên bảng giá chứng khoán và ý nghĩa của chỉ số này trong thực tế giao dịch. Nếu đang tìm hiểu kiến thức nền tảng, bạn nên nắm vững các khái niệm này trước khi đặt lệnh để hạn chế sai sót và cải thiện khả năng quan sát thị trường.

Hy vọng rằng sau bài viết này bạn có được các kiến thức đầu tư giao dịch chứng khoán cơ bản, nhờ đó làm tiền đề cho các giao dịch thành công sau này.